Inhoudsopgave

Kalk zit in het water omdat regenwater op zijn weg door de bodem kalksteen en andere mineralen oplost. Die mineralen, vooral calcium en magnesium, komen mee als je de kraan opendraait. Hoe meer kalk er in het water zit, hoe “harder” het water heet. Dat is de kern van het antwoord.

Je ziet het resultaat dagelijks: witte aanslag op de kraan, een kalklaagje in de waterkoker of vlekken op glazen na het afwassen. Dat is allemaal hetzelfde kalk, neergeslagen doordat het water verdampt of opgewarmd wordt en de opgeloste mineralen achterblijven.

Hoe kalk in het water terechtkomt

Regenwater is van zichzelf vrijwel kalkvrij. Zodra het in de bodem zakt, begint het echter te reageren met de aardlagen waar het doorheen sijpelt. In grote delen van Nederland bestaat de ondergrond uit kalkrijke gesteenten zoals kalksteen en krijt. Het water lost calcium en magnesiumzouten uit die lagen op en neemt die mee naar het grondwater.

Dat grondwater is de bron voor een groot deel van ons drinkwater. In gebieden zoals Noord-Brabant, Limburg en Gelderland wordt veel grondwater gebruikt. Juist in die gebieden is de ondergrond vaak rijk aan kalk, wat leidt tot harder water. In streken die meer oppervlaktewater gebruiken, zoals delen van Noord-Holland, is het water van nature zachter omdat oppervlaktewater minder tijd heeft gehad om mineralen op te nemen.

Waarom zit er kalk in het water: calcium en magnesium

De kalk in drinkwater bestaat voornamelijk uit calciumcarbonaat en magnesiumcarbonaat. Dit zijn dezelfde stoffen die je terugvindt in kalksteenrotsen. Ze zijn kleurloos, reukloos en smakeloos in oplossing, dus je merkt ze niet als je drinkt. Pas als het water verdampt of verhit wordt, slaan ze neer als vaste witte korrels, de aanslag die je kent van je waterkoker of douchekop.

Calcium en magnesium zijn op zichzelf geen schadelijke stoffen. Ze leveren zelfs een kleine bijdrage aan je dagelijkse mineraalinname. Drinkwaterbedrijven laten om die reden ook bewust een bepaalde hoeveelheid kalk in het water zitten.

Waarom halen drinkwaterbedrijven niet alle kalk eruit?

Drinkwaterbedrijven zoals Brabant Water ontkalken het water gedeeltelijk, maar verwijderen de kalk nooit volledig. Daar zijn een paar goede redenen voor.

  • Bescherming van leidingen: een kleine hoeveelheid kalk beschermt de binnenkant van drinkwaterleidingen. Het vormt een dun laagje dat het lood of metaal in oudere leidingen afschermt van het water, waardoor minder zware metalen in het drinkwater terechtkomen.
  • Smaak: volledig ontkalkt water smaakt vlak en flauw. Een beetje mineralen geeft drinkwater zijn vertrouwde smaak.
  • Gezondheid: calcium en magnesium zijn mineralen die je lichaam nodig heeft. Ze volledig weghalen levert geen gezonder water op.
  • Kosten en milieu: het volledig verwijderen van kalk kost veel energie en chemicaliën. Dat is zowel duurder als minder duurzaam.

Hoe hard is het water bij jou thuis?

De hardheid van water wordt uitgedrukt in graden Duits (°dH) of millimol per liter (mmol/l). Zacht water heeft minder dan 8 °dH, hard water heeft meer dan 18 °dH. In Nederland verschilt de hardheid sterk per regio. In Noord-Brabant en Limburg is het water vaak matig hard tot hard. In Amsterdam is het water van nature zachter omdat het drinkwater daar grotendeels uit oppervlaktewater (de Rijn en het IJmeer) komt.

Je kunt de hardheid van het water in jouw postcode opvragen bij je drinkwaterbedrijf. Die informatie staat ook vaak op de website van het waterbedrijf in jouw regio.

Wat merkt je er thuis van?

Harder water laat meer kalksporen achter. Concreet betekent dat:

  • Sneller kalkafzetting in de waterkoker, koffiezetapparaat en wasmachine.
  • Meer wasmiddel nodig bij het wassen, omdat kalk de werking van zeep vermindert.
  • Witte vlekken op glazen, spiegels en tegels na het drogen.
  • Een warmwaterboiler of geiser die eerder versteend raakt, wat energie kost en het apparaat kan beschadigen.

Hoe harder het water, hoe groter dit effect. In gebieden met heel hard water (boven de 25 °dH) kan kalkafzetting in apparaten binnen een paar jaar al merkbare problemen geven.

Kalk in het water is dus een volkomen natuurlijk gevolg van de reis die water maakt door de bodem. Het is geen verontreiniging, maar een eigenschap van het water die per regio verschilt. Weet je hoe hard het water bij jou thuis is, dan kun je daar slim op inspelen bij het kiezen van je wasprogramma, het bijhouden van ontkalking en het instellen van je geiser.