Inhoudsopgave

Draai je een Chinees porseleinen kom of vaas om, dan zie je aan de onderkant vaak kleine tekens of karakters. Die chinese merktekens op porselein vertellen je wie het maakte, wanneer het gemaakt werd en soms zelfs voor wie het bedoeld was. Ze zijn als een soort paspoort van het stuk.

Waar staan de merktekens en hoe zien ze eruit?

De merktekens staan bijna altijd op de bodem van een stuk porselein. Ze zijn ingebrand of geschilderd, vaak in blauw onder het glazuur. Je ziet ze als losse Chinese karakters, soms omringd door een cirkel of een vierkant. Het aantal karakters varieert, maar zes tekens komen het vaakst voor. Minder gebruikelijk zijn vier tekens.

De tekens staan meestal in twee kolommen van drie tekens, van boven naar beneden te lezen. Soms staan ze ook horizontaal. Bij oudere stukken zie je ze vaker in een meer gestileerde, bijna kalligrafische stijl. Bij latere of goedkopere stukken kunnen de tekens er wat slordiger uitzien.

Wat betekenen de chinese merktekens op porselein?

De meeste merktekens zijn zogenaamde regeerperiodemerken. Ze geven aan tijdens welke keizersperiode het stuk gemaakt werd. Een klassiek merk van zes tekens werkt als volgt:

  • De eerste twee tekens noemen de naam van de dynastie, zoals Da Ming (Grote Ming) of Da Qing (Grote Qing).
  • De middelste twee tekens geven de naam van de keizer of zijn regeerperiode, bijvoorbeeld Kangxi of Chenghua.
  • De laatste twee tekens betekenen zoiets als “gemaakt tijdens” of “vervaardigd in het tijdperk van”.

Een volledig merk zou dan kunnen betekenen: “Gemaakt tijdens het tijdperk van keizer Kangxi van de grote Qing-dynastie.” Dat geeft je meteen een tijdsindicatie van wanneer het stuk gemaakt werd, of in ieder geval wanneer het merk verwijst.

Klopt het merk altijd met de werkelijke ouderdom?

Niet altijd. Dit is een belangrijk punt waar veel mensen van opkijken. Chinese pottenbakkers gebruikten regelmatig het merk van een vroegere, gerespecteerde periode, ook als het stuk veel later gemaakt werd. Dat was geen bedrog, maar een teken van respect voor de kwaliteit van die vroegere periode. Een stuk met een Chenghua-merk kan dus prima uit de Qing-dynastie stammen in plaats van uit de Ming-dynastie.

Echte datering van Chinees porselein vraagt daarom meer dan alleen het lezen van het merk. Deskundigen kijken ook naar de kleur van het glazuur, de manier van schilderen, de voetrand aan de onderkant en het soort porseleinpasta.

Andere soorten tekens die je kunt tegenkomen

Niet elk teken op de bodem is een regeerperiodemerk. Er zijn ook andere soorten merktekens die je kunt tegenkomen:

  • Geluksmerken: tekens met een wens voor lang leven, geluk of rijkdom, zoals het karakter voor “fu” (geluk) of “shou” (lang leven).
  • Werkplaatsmerken: namen van ateliers of individuele pottenbakkers, soms in combinatie met een plaatsnaam zoals Jingdezhen, het bekendste porseleincentrum van China.
  • Symboolmerken: afbeeldingen van bloemen, vissen, insecten of andere natuursymbolen in plaats van tekens. Deze kwamen vaker voor in bepaalde periodes.
  • Loofmerken: merken ter ere van iemand, zoals een ambtenaar of edelman, voor wie het stuk speciaal gemaakt werd.

Hoe lees je de tekens als je geen Chinees kent?

Je hoeft geen Chinees te kennen om een heel eind te komen. Er zijn goede naslagwerken en online indexen met afbeeldingen van bekende regeerperiodemerken. Je vergelijkt het teken op jouw stuk met de afbeeldingen in zo’n index totdat je een overeenkomst vindt. De website van de Jan Menze van Diepen Collectie biedt bijvoorbeeld een index van Chinese karaktermerken die je hierbij kan helpen.

Fotografeer de bodem altijd goed bij daglicht of met een lamp. Scherpe foto’s maken vergelijken veel makkelijker. Twijfel je over de betekenis of de ouderdom van een stuk, dan is het verstandig om een gespecialiseerde antiekhandelaar of veilinghuis te raadplegen.

Wat zegt het merk over de waarde van een stuk?

Een herkenbaar en correct merk kan de waarde van porselein verhogen, maar het merk alleen is nooit genoeg bewijs voor authenticiteit of hoge ouderdom. De algehele kwaliteit van het schilderwerk, de staat van het glazuur en de zeldzaamheid van het stuk tellen minstens zo zwaar mee. Stukken met een echt Kangxi- of Yongzheng-merk uit de betreffende periode zijn zeldzaam en doorgaans waardevol. Latere kopieën met hetzelfde merk komen veel vaker voor en zijn dat minder.

Laat je bij twijfel altijd adviseren door iemand met kennis van zaken. Een goed gelezen merk is een mooie eerste stap, maar voor een betrouwbare waardebepaling is meer nodig dan de tekens aan de onderkant.

Veelgestelde vragen

Wat betekent een zeskarakterig merk op Chinees porselein?
Een zeskarakterig merk op Chinees porselein verwijst meestal naar een regeerperiode. De eerste twee tekens noemen de dynastienaam, de middelste twee de naam van de keizer of zijn tijdperk, en de laatste twee betekenen “gemaakt tijdens”. Samen vormen ze een tijdsaanduiding van wanneer het stuk gemaakt werd of aan welke periode het wordt toegeschreven.

Klopt het merk op Chinees porselein altijd met de echte ouderdom?
Nee, het merk op Chinees porselein klopt lang niet altijd met de werkelijke ouderdom. Pottenbakkers gebruikten bewust het merk van vroegere, gerespecteerde keizers als blijk van respect. Een stuk kan dus een ouder merk dragen terwijl het later gemaakt is. Echte datering vraagt ook naar glazuur, schilderstijl en de voetrand.

Hoe kan ik een merk op de bodem van porselein opzoeken?
Je kunt een merk op porselein opzoeken door een scherpe foto van de bodem te maken en die te vergelijken met afbeeldingen in een naslagwerk of online index van Chinese karaktermerken. Er zijn gespecialiseerde websites en boeken met overzichten van bekende regeerperiodemerken, gesorteerd op dynastienaam of keizertijdperk.

Zijn er ook merken die geen regeerperiode aanduiden?
Ja, naast regeerperiodemerken bestaan er ook geluksmerken met tekens voor geluk of lang leven, werkplaatsmerken van ateliers, symboolmerken met afbeeldingen zoals bloemen of vissen, en loofmerken voor specifieke personen. Al deze merken hebben een andere betekenis dan een tijdsaanduiding.